އިސްލާމްދީނަކީ ސަލާމަތްތެރިކަމާއި އަމާންކަމުގެ ދީނެވެ. މުސްލިމުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ބައްދަލުވާއިރު، އެންމެ ފުރަތަމަ ވެސް އަދާކުރަންޖެހޭ ޙައްޤަކީ ސަލާމް ގޮވުމެވެ. ސަލާމްކުރުމަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ފަރުދުންގެ މެދުގައި ލޯތްބާއި ކުލުނު އާލާކޮށްދީ، ހިތްތަކުގައިވާ ޙަސަދަވެރިކަން ފިލުވައިދޭ މަތިވެރި ސުންނަތެކެވެ. މި މަޟްމޫނުގައި ބަލައިލާނީ ސަލާމް ފެތުރުމުގެ މާތްކަމާއި، އޭގެ ޢިބާރާތާއި، އަދި ސަލާމްކުރުމުގައި ގެންގުޅެންޖެހޭ ރިވެތި އަދަބުތަކަށެވެ.

ސަލާމް ކުރުމާއި ފެތުރުމުގެ މާތްކަން

ސަލާމް ފެތުރުމަކީ ﷲ ތަޢާލާ ޤުރުއާނުގައި އަމުރުކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި އަޅުކަމެކެވެ. މާތް ﷲ سورة النور ގެ 61 ވަނަ އާޔަތުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ:

﴿فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَىٰ أَنفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً﴾

މާނައީ: "ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ގެތަކަށް ވަންނައިރު، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށް ސަލާމްކުރާށެވެ! (އެބަހީ: އެކަކު އަނެކަކަށް ސަލާމްކުރާށެވެ!) އެއީ ﷲ ގެ ހަޟްރަތުން ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ، ބަރަކާތްތެރި ރަނގަޅު ތަޙިއްޔާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ."

ޠަބަރީގެ ތަފްސީރު:

އިމާމް އިބްނު ޖަރީރު އައްޠަބަރީ ރަޙިމަހުﷲ މި އާޔަތުގެ ތަފްސީރުގައި (ޖާމިޢުލް ބަޔާން ފީ ތަފްސީރިލް ޤުރުއާން) ގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ: "ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށް ސަލާމްކުރާށޭ އޮތް ބަސްފުޅުގެ މާނައަކީ، މުސްލިމުންގެ ތެރެއިން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ސަލާމްކުރާށެވެ. އެހެނީ މުސްލިމުންނަކީ ދީނުގެ ގޮތުން ބަލާއިރު އެއް ހަށިގަނޑެއް ފަދަ ބައެކެވެ. އަދި އެގޭގައި މީހަކު ނެތްނަމަވެސް 'السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ' ކިޔައި ސަލާމްކުރުން ހުއްޓެވެ."

މީގެ އިތުރުން ސަލާމް ފެތުރުމުގެ މާތްކަން ބަޔާންކުރައްވައި ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވެއެވެ.

ސަނަދު: حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ:

މަތުނު: «لاَ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا، وَلاَ تُؤْمِنُوا حَتَّى تَحَابُّوا، أَوَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى شَىْءٍ إِذَا فَعَلْتُمُوهُ تَحَابَبْتُمْ؟ أَفْشُوا السَّلاَمَ بَيْنَكُمْ»

ރައިފީގެ ތަޚްރީޖް: މި ޙަދީޘަކީ އިމާމް މުސްލިމް (54) ޞައްޙަ މަގުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އައްޝައިޚް ޢަބْުދުލްޢަޒީޒް އައްޠުރައިފީ މި ޙަދީޘް ތަޚްރީޖުކުރައްވައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ، މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ސަލާމް ފެތުރުމަކީ އީމާންކަމުގެ ފުރިހަމަކަމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއްކަމަށެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ދުލުން ބަހެއް ބުނުމަށްވުރެ، މީގެ ޙަޤީޤީ މާނައަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް އަމާންކަމާއި ސަލާމަތްތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުން ކަމުގައި ޝައިޚް ވިދާޅުވެއެވެ.

ސަލާމުގެ ޢިބާރާތް ކިޔުން

ސަލާމް ކުރުމުގައި އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތަކީ ސުންނަތުގައި އައިސްފައިވާ ފުރިހަމަ ޢިބާރާތް ބޭނުންކުރުމެވެ. އެއީ "السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ" ކިޔުމެވެ. މިގޮތަށް ކިޔުމުން 30 ޙަސަނާތް (ސަވާބު) ލިބިގެންދާނެކަން ޙަދީޘްތަކުން ސާބިތުވެއެވެ.

ސަލަފުންގެ ޤައުލު: ތާބިޢީ ބޭކަލެއްކަމުގައިވާ ޙަސަނުލް ބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ: "المُبْتَدِئُ بِالسَّلامِ سُنَّةٌ، وَرَدُّ السَّلامِ فَرِيضَةٌ" (މާނައީ: ސަލާމް ފެށުމަކީ ސުންނަތެކެވެ. އަދި ސަލާމް ރައްދުކުރުމަކީ ފަރުޟެކެވެ.)

(ފޮތް: އައްތަމްހީދު – އިމާމް އިބްނު ޢަބްދުލްބައްރު، ޖިލްދު 5، ޞަފްޙާ 289)

ސަލާމުގެ އަދަބުތައް: އެކި ޙާލަތްތަކުގައި އިސްވާ މީހުން

މީހުންނާ ބައްދަލުވާއިރު ސަލާމް ކުރުމުގައި އިސްވާންޖެހޭ މީހުން ރަސޫލުﷲ ﷺ ވަނީ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ.

ސަނަދު: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ:

މަތުނު: «يُسَلِّمُ الصَّغِيرُ عَلَى الْكَبِيرِ، وَالْمَارُّ عَلَى الْقَاعِدِ، وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ»

ޠުރައިފީގެ ތަޚްރީޖް: މިއީ އިމާމް ބުޚާރީ (6231) ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. ޝައިޚް އައްޠުރައިފީ މި ޙަދީޘްގެ ފިޤުހީ ފައިދާތައް ނެރުއްވަމުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ، މި ތަރުތީބަކީ މުސްލިމުންގެ މެދުގައި ކިބުރުވެރިކަން ނައްތާލައި، ތަވާޟުޢުވެރިކަން ޤާއިމުކުރުމަށް އޮތް މަތިވެރި އުޞޫލެއް ކަމަށެވެ. މިގޮތުން އުޅަނދެއްގައި ދާމީހާ ނުވަތަ ހިނގާފައި ދާމީހާ، އިށީނދެ އިންނަ މީހާއަށް ސަލާމްކުރުން އިސްކުރަންޖެހެނީ އޭނާގެ ކިބައިގައި އުފެދިދާނެ ބޮޑާކަމަކުން ނަފްސު ތާހިރުކުރުމަށެވެ.

ސަލާމް ކުރާ މީހާއަށް ބެލުމާއި، އަތްދޫނުކުރަނީސް އަތް ދޫކޮށްނުލުން

ސަލާމް ކުރުމުގެ އަދަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހަމައެކަނި ދުލުން ބަސްކިޔުމުގެ އިތުރުން، ޢަމަލީ ގޮތުން ވެސް ރިވެތި ސިފަތަކެއް ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މީހަކާ ސަލާމްކުރާއިރު އެމީހެއްގެ މޫނަށް ބެލުމާއި، މުޞާފަޙާކުރާނަމަ (އަތާ އަތް ގުޅައި ސަލާމްކުރާނަމަ) އަނެކާ އަތް ދޫކޮށްލަންދެން އަތް ދޫނުކޮށް ހިފެހެއްޓުން ހިމެނެއެވެ.

ސަނަދު: حَدَّثَنَا يَقَظَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ:

މަތުނު: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اسْتَقْبَلَ الرَّجُلَ فَصَافَحَهُ، لَا يَنْزِعُ يَدَهُ مِنْ يَدِهِ حَتَّى يَكُونَ الرَّجُلُ هُوَ الَّذِي يَنْزِعُ يَدَهُ، وَلَا يَصْرِفُ وَجْهَهُ عَنْ وَجْهِهِ حَتَّى يَكُونَ الرَّجُلُ هُوَ يَصْرِفُ وَجْهَهُ»

ޠުރައިފީގެ ތަޚްރީޖް: މިއީ އިމާމް އައްތިރްމިޛީ (2490) ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އައްޝައިޚް އައްޠުރައިފީ މި ޙަދީޘްގެ ތަޚްރީޖުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ، މި ޙަދީޘްގެ ސަނަދުގައި ހިމެނޭ 'عُمَرُ بْنُ شَبِيبٍ' ގެ ސަބަބުން ސަނަދުގައި ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ޟަޢީފްކަމެއް އެކުލެވިގެންވީ ނަމަވެސް، މީގެ މާނައަކީ ޞައްޙަ އަދި ޢަމަލުކުރުން މުސްތަޙައްބު މާނައެއް ކަމަށެވެ. އެހެނީ، މިއީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މަތިވެރި އަޚްލާޤާއި އޯގާތެރިކަން އުއްމަތަށް ދައްކައިދޭ ކަމެކެވެ. ސަލާމްކުރާއިރު އަނެކާގެ މޫނަށް ބެލުމާއި އަތުކުރިއަށް ދޫކޮށްނުލުމަކީ އަނެކާއަށް ދެވޭ ވަރަށް ބޮޑު ޤަދަރަކާއި ސަމާލުކަމެކެވެ. އަދި އެއީ ހިތްތައް އެކުވެރިކުރުވާ ކަމެކެވެ.

ނިންމުން

ސަލާމަކީ ހަމައެކަނި ބައްދަލުވާއިރު ބުނެލެވޭ އާދައިގެ ބަހެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުސްލިމުންގެ މެދުގައިވާ ދީނީ އުޚުއްވަތްތެރިކަމުގެ އެންމެ ބޮޑު ރަމްޒެވެ. ސަލާމް ފެތުރުމާއި، ސަލާމްކުރުމުގައި އިސްވުމާއި، ފުރިހަމަ ޢިބާރާތުން ސަލާމްކުރުމާއި، އަދި ސަލާމްކުރާއިރު އަނެކާއަށް ފުރިހަމަ ސަމާލުކަންދީ އަތްމަހާލުމުގައި ނަބަވީ އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢު އެކުވެރިކޮށްދީ، މާތް ﷲ ގެ ރުހިވޮޑިގަތުން ލިބިގެންދާނެ ކަމެކެވެ.