ޔޫސުފްގެފާނު ޖަލުން ނުކުންނެވުމާއި އެކަލޭގެފާނު ބާރުވެރިކުރެއްވުން

ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ 3 ކަމަކުން ޔޫސުފް ޢަލައިޙިއްސަލާމް އިމްތިހާން ކުރައްވާފައެވެ. އަދި އެފަދިން ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެކަލޭގެފާނަށް 3 ކަމެއް  ދެއްވާފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ބަޔާންވެދިޔަ ފަދައިން އެކަލޭގެފާނަށް، ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ކުރިމަތި ކުރެއްވި އިމްތިހާނުތަކުގެ ތެރޭގައި އެންމެ ފުރަތަމަ އިމްތިހާނަކީ، އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވެވަޑައިގެންނެވި ކަންތައްތަކެވެ. އޭގެފަހުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ދެން ކުރިމަތިވަޑައިގެންނެވި އިމްތިހާނަކީ، މިޞްރުގެ އަޒީޒްގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ފަރާތުން ދިމާވިކަންތައްތަކެވެ. ދެން އޭގެފަހުން އެކަލޭގެފާނާ ދިމާވެވަޑައިގެންނެވި އަނެއް އިމްތިހާނަކީ، އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ޖަލުގައި ހުންނަވަން ޖެހިވަޑައިގަތުމެވެ. މި އިމްތިހާންތަކަށް ފަހުގައި ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެކަލޭގެފާނުގެ ޙާލަތު މުޅިން ބަދަލުކުރެއްވެވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ދެއްވެވި ހެޔޮ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އެއްކަމަކީ، ތުހުމަތުތަކުން ބަރީޢަވެފައިވާ ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި ޖަލުން މިނިވަންކުރެއްވެވުމެވެ.

އެކަލޭގެފާނު ޖަލުން މިނިވަންކުރެވުނު ޙާދިސާ ފެށިފައި ވަނީ އޭރުގައި ހުންނެވި މިޞްރުގެ ރަސްގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގެންނެވި ހުވަފެންފުޅަކާ ގުޅިގެންނެވެ. އެ ހުވަފެންފުޅުގެ ޚަބަރު، ޔޫސުފްގެފާނާއެކު ޖަލުގައި އުޅެ ސަލާމަތްވި ޒުވާނާއަށް ލިބުމުން ކުއްލިއަކަށް އޭނާއަށް ޔޫސުފްގެފާނު މަތިން ހަނދާންވިއެވެ. ﷲ ސުބްޙަނަހޫ ވަތަޢާލާ މިކަން ބަޔާންކުރައްވައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ((وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ ۖ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِن كُنتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ)) މާނައީ: "ރަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންނާއަށް (ހުވަފެނުގައި) ފަލަ ހަތް ގެރި ފެނެއެވެ. (ފެންނަނީ) ހިކި ހަތް ގެރި، އެ ގެރިތައް ކަނިކޮންނެވެ. އަދި ރޯ ހަތް ކުރާއާއި، ހިކި ހަތް ކުރާ ފެނެއެވެ. އޭ ބޮޑުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ހުވަފެނުގެ މާނަ ކިޔައިދޭ ބަޔަކު ކަމުގައިވާނަމަ، އަހުރެންގެ މި ހުވަފެނާ މެދުގައި، އަހުރެންނަށް އޮޅުންފިލުވައިދޭށެވެ! ތިމަންނަގެ މި ހުވަފެނާ ބެހޭގޮތުން ތިމަންނަޔަށް މި ހުވަފެނުގެ ތަޢްބީރަކީ ކޮބައިކަން  ބަޔާންކޮށްދޭށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަކީ، ހުވަފެން ތަޢްބީރުކޮށްދޭ ބަޔަކުކަމުގައި ވަނީނަމައެވެ."

ކުރީގައި ބަޔާންވެދިޔަގޮތަށް ހުވަފެން ތަޢްބީރު ކުރުމުގެ ޢިލްމަކީ، ﷲ ސުބްޙަނަހޫ ވަތަޢާލާ، ޔޫސުފްގެފާނަށް ދެއްވަވާފައިވާ ޢިލްމެކެވެ. ރަސްގެފާނަށް މި ފެނިވަޑައިގެންނެވި އާދަޔާޚިލާފު ހުވަފެންފުޅާމެދު ކަންބޮޑުވެވަޑައިގެން، އޭގެ ތަޢުބީރެއް ހޯއްދެވުމުގެ އެދުންފުޅު ވަރަށް ބޮޑުވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ހުވަފެނުގެ ތަޢުބީރެއް އެނގޭނެ ހަމައެކަކުވެސް ރަސްގެފާނުގެ ގަނޑުވަރުގެ ތެރެއަކު ނުވިއެވެ. އެންމެފަހުން، ރަސްގެފާނުގެ ހިތްޕުޅު ހަމަޖެއްސެވުމުގެގޮތުން ގަނޑުވަރުގެ ތެރޭގައި އެންމެ ބޮޑަށް ކަންކަން ދަންނަމީހުން މި ދަންނަވަނީ ((قَالُوا أَضْغَاثُ أَحْلَامٍ ۖ وَمَا نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلَامِ بِعَالِمِينَ)) "އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ. އެއީ ބޭކާރު ހުވަފެނެކެވެ. ތިމަންމެންނަކީ އެފަދަ ބޭކާރު ތާކުންތާކު ނުޖެހޭކަހަލަ ހުވަފެން ތަޢްބީރުކުރާ ބަޔަކީމެއް ނޫނީމުއެވެ." ދެން އިތުރަށް އެމީހުން ދެންނެވީ ތިކަން ކުރެވޭނީ އެ ބާވަތުގެ ކަންތައް ދަންނަ އެކަމުގެ އަހުލުވެރި ބަޔަކަށެވެ. ވީމާ އެފަދަބަޔަކާ ޙަވާލުކުރައްވާށެވެ. މި ހުވަފެންފުޅުގެ ޚަބަރު ގަނޑުވަރުގެ ތެރޭގައި ފެތުރެން ފެށިއެވެ. ((وَقَالَ الَّذِي نَجَا مِنْهُمَا وَادَّكَرَ بَعْدَ أُمَّةٍ أَنَا أُنَبِّئُكُم بِتَأْوِيلِهِ فَأَرْسِلُونِ)) "އަދި އެ ދެމީހުންކުރެ (ޖަލުން) ސަލާމަތްވީމީހާއަށް (މި ޚަބަރު ލިބުމުން) އެތައްދުވަހެއް ފަހުން (ޔޫސުފުގެފާނު މަތިން) ހަނދާންވެގެން ބުންޏެވެ. އެ ހުވަފެނުގެ މާނަ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތިމަން ކިޔައިދީފާހުށީމެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން (ޔޫސުފުގެފާނުގެ އަރިހަށް) ތިމަން ފޮނުވާށެވެ!" އެމީހާ ޖަލަށް ގޮސް ޔޫސުފްގެފާނާ ބައްދަލުކުރައްވައި ދެންނެވިއެވެ. ((يُوسُفُ أَيُّهَا الصِّدِّيقُ أَفْتِنَا فِي سَبْعِ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعِ سُنبُلَاتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ لَّعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ)) "އޭ ޔޫސުފުގެފާނެވެ! އޭ ތެދުވެރިޔާއެވެ! ހިކި ހަތް ގެރި (ވެގެން) ކާ، ފަލަ ހަތް ގެރިއާއި، ރޯ ހަތް ކުރާއާއި، ހިކި ހަތް ކުރާއާމެދު (އެބަހީ: އެ ހުވަފެނާމެދު) އަހުރެމެންނަށް އޮޅުންފިލުއްވައި ދެއްވާށެވެ! (އެއީ) ތިމަން އެބައިމީހުން ގާތަށް އެނބުރިގޮސް ކިޔައިދިނުމަށްޓަކައެވެ. (އެއީ) އެބައިމީހުންނަށް (އެކަން) އެނގުމަށްޓަކައެވެ."

ވިސްނާލައްވާށެވެ! އޭނަ ޔޫސުފުގެފާނުގެ މަތިން ހަނދުމަނެތިކޮށްލާފައި އެތައް ޒަމާނެއްފަހުން ކަމެއްޖެހިގެން ހަނދާންވެގެން އައެއްކަމަކު އެކަލޭގެފާނު އެއްވެސް ޝަކުވާއެއް ނުކުރައްވައެވެ. އަދި ސުވާލެއްވެސް ނުކުރައްވައެވެ. އެކަމާ އެއްވެސް ވާހަކަފުޅެއް ނުދައްކަވަތެވެ. އެހެނީ، އެއީ ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާގެ މިންވަރުފުޅުކަން އެކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައި ގަންނަވައި، އެކަމަށް ރުހިވަޑައިގެން ކެތްތެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އަދި އެ ހުވަފެންފުޅުގެ ތަޢުބީރު ކިޔައިދެއްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ((قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِي سُنبُلِهِ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تَأْكُلُونَ)) "އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ވިދިވިދިގެން ހަތް އަހަރުވަންދެން ތިޔަބައިމީހުން ގޮވާންކުރާ ހުށިކަމެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކަނޑާ ގޮވާމެއް، ކުރާގަނޑުގައި ބަހައްޓާށެވެ! ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ މަދު އެތިކޮޅެއް މެނުވީއެވެ." ((ثُمَّ يَأْتِي مِن بَعْدِ ذَٰلِكَ سَبْعٌ شِدَادٌ يَأْكُلْنَ مَا قَدَّمْتُمْ لَهُنَّ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تُحْصِنُونَ)) "ދެން އެއަށްފަހު، ތަދުމަޑު ހަތް އަހަރު އަންނާނެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ރައްކާކުރި ތަކެތިން މަދުއެތިކޮޅެއް މެނުވީ، އެ އަހަރުތަކަށް ބަހައްޓާފައިހުރި ތަކެތި ތިޔަބައިމީހުން ކައިހުސްކުރާނެއެވެ." ((ثُمَّ يَأْتِي مِن بَعْدِ ذَٰلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ)) "ދެން އެއަށްފަހު، މީސްތަކުންނަށް ވާރޭފެން ގިނައިން ލިބޭނޭ އަހަރެއް އަންނާނެތެވެ. އަދި އެ އަހަރުގައި އެއުރެން (ދިޔަފެލާ ތަކެތިން) ދިޔަފެލާނެތެވެ." މާނައަކީ  އެ ތަދުމަޑު ކަމުގެ ހަތް އަހަރަށްފަހު ތިޔާގިކަމުގެ އަހަރެއް އަންނާނެއެވެ. އެ އަހަރު އެބައިމީހުން ގެރިބަކަރި އަދި މޭވާފަދަ ތަކެތިން ކިރު ފެލާ ހަދާނެއެވެ. ޔޫސުފްގެފާނު އެ ހުވަފެންފުޅު ހަމައެކަނި ތަޢުބީރުކުރެއްވީއެއް ނޫނެވެ. އެއާއެކު، ލިބޭނެ ގެއްލުންތަކުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި ކުރެވޭނެ ކަންކަމުގެ އިރުޝާދުވެސް އެކަލޭގެފާނު ދެއްވީއެވެ.

ހުވަފެންފުޅު ތަޢުބީރު ހޯދުމަށް އެއައި މީހާ އެނބުރިގޮސް ޔޫސުފްގެފާނު އެ ދެއްވި ޚަބަރުތައް ރަސްގެފާނަށް ފޯރުކޮށްދިނެވެ. އެހިނދު  ((وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ ۖ فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُولُ قَالَ ارْجِعْ إِلَىٰ رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ اللَّاتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ۚ إِنَّ رَبِّي بِكَيْدِهِنَّ عَلِيمٌ)) "ރަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އޭނާ ތިމަންގެ ގާތަށް އޭނާ ގެންނާށެވެ! ފަހެ، ރަސްގެފާނު ފޮނުއްވި މީހާ އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އައުމުން، ވިދާޅުވިއެވެ. ތިބާގެ ސާހިބުމީހާގެ ގާތަށް ތިބާ އެނބުރި ހިނގައިދާށެވެ! ފަހެ، އެބައެއްގެ އަތްތައް ކޮށައިލި އަންހެނުންތަކަށް ވީގޮތަކާމެދު، އޭނާއާ ސުވާލުކޮށްބަލާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެކަނބަލުންގެ މަކަރުވެރިކަން މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ." ޔޫސުފްގެފާނުގެ ޙިކުމަތްތެރިކަމުން ބޭނުންފުޅުވީ، ރަސްގެފާނުގެ ޢަފޫދެއްވުމަށްވުރެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ކުށެއްނެތްކަން ހާމަކޮށްދެއްވައިގެން ޖަލުން މިނިވަންވެވަޑައިގަތުމަށެވެ. އަދި މީސްތަކުންނަށްވެސް ކަން ހިނގައިދިޔަގޮތުގެ ޙަޤީޤަތާއި އަނިޔާވެރިވި ބަޔަކީ ކޮބައިކަން ހާމަކުރެއްވުމެވެ.

އެ އައިމީހާ، އެނބުރި ރަސްގެފާނުގެ އަރިހަށްގޮސް އެ ވާހަކަތައް ދެންނެވުމުން، ޔޫސުފްގެފާނުގެ ކޮނޑުފުޅުގައި އަޅުވާފައިވާ ކުށުގެ ކަންކަން ހިނގާފައިވާގޮތް އަލުން ބެއްލެވުމަށް ރަސްގެފާނު އެ އަންހެނުންތައް އެއްކުރިއެވެ. ((قَالَ مَا خَطْبُكُنَّ إِذْ رَاوَدتُّنَّ يُوسُفَ عَن نَّفْسِهِ)) "ރަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަކަނބަލުން ޔޫސުފްގެފާނުގެ ކިބައިން ނުބައިކަމަކަށް އެދުނުހިނދު، ކަންވީގޮތަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟" ޖަވާބުގައި އެ އަންހެނުންތައް ދެންނެވިއެވެ. ((قُلْنَ حَاشَ لِلَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوءٍ)) "އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. حَاشَ لِلَّهِ އެވެ (ﷲގެ އުސްޠާހިރުވަންތައް ކަމާއެވެ!) އެކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ތިމަންމެންނަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ނުބައިކަމެއް ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ." އަދި ޢަޒީޒުގެ އަނބިކަނބަލުން ކުށަށް އިޢުރާފުވިއެވެ. ((قَالَتِ امْرَأَتُ الْعَزِيزِ الْآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ أَنَا رَاوَدتُّهُ عَن نَّفْسِهِ وَإِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ)) "އަލްޢަޒީޒުގެ އަންހެނުން ބުންޏެވެ. މިހާރު ޙައްޤުތެދު ފާޅުވެއްޖެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ނަފުސު ލަންބައި ޝަހުވަތަށް  އެދި ހުށަހެޅީ ތިމަންނާއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެކަލޭގެފާނުވަނީ ތެދުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ." ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނުގެ ކުށެއްނެތްކަން މީސްތަކުންނަށް ހާމަކޮށްދެއްވިއެވެ. އަދި އެއާ އެކީގައި އެކަލޭގެފާނު ޖަލުން މިނިވަންވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ޝަރީޢަތުން އެކަލޭގެފާނަކީ ކުށެއްނެތް ބޭކަލެއްކަން އަދި ކުށްކުރީ އެ އަންހެންކަނބަލުންކަން ހާމަވުމުން ރަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ((وَقَالَ الْمَلِكُ ائْتُونِي بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِي)) "ރަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ތިމަންގެ ޚިދުމަތަށް ޚާއްޞަކުރުމަށްޓަކައި، އެކަލޭގެފާނު ތިމަންގެ ގާތަށް ގެންނާށެވެ!"

ޔޫސުފްގެފާނު ރަސްގެފާނުގެ އަރިހަށް ގެނެވުމުން، އެކަލޭގެފާނާ މަޝްވަރާކުރައްވައި ވާހަކަފުޅު ދެއްކެވިއެވެ. އެހިނދު، ރަސްގެފާނަށް ޔޫސުފްގެފާނުގެ ވިސްނުންފުޅުގެ ތޫނުފިލިކަމާއި، ތެދުވެރިކަމާއި، އަމާނާތްތެރިކަން ފެނިވަޑައިގެން، އެކަލޭގެފާނާމެދު ރަސްގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގައި ޚާއްޞަ ޤަދަރެއް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ((فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ)) "ފަހެ، އެކަލޭގެފާނާ ވާހަކަ ދައްކަވާފައި، އެ ރަސްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނީ، މިއަދު ތިމަންމެންގެ ގާތުގައި އިތުބާރުކުރެވޭ އަމާނާތްތެރިޔަކީމުއެވެ." ޔޫސުފްގެފާނު ދެންނެވިއެވެ. ((قَالَ اجْعَلْنِي عَلَىٰ خَزَائِنِ الْأَرْضِ  إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ)) "އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (މިޞްރުގެ) ބިމުގެ ޚަޒާނާތަކުގެ ވެރިޔަކަށް ތިމަން ލައްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންނާއީ (އެއަށް) ރައްކާތެރިވާ (އެއާބެހޭ ކަންތައްތައް) ރަނގަޅަށް ދަންނަ މީހަކީމެވެ." ކުރިއަށް އޮތް ރަނގަޅު ހަތް އަހަރުގެ ބޭނުން ހިފައި އޭގެ ފަހުގަ އޮތް ދަތި ހަތް އަހަރަށް ތައްޔާރުވަމަށްޓަކައި، ޔޫސުފްގެފާނު މިފަދައިން އެދިވަޑައިގެންނެވީއެވެ. އެއާއެކު، ރަސްގެފާނުގެ ޚަޒާނާތްތަކުގެ ވެރިއެއްގެގޮތުގައި ޔޫސުފްގެފާނު ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. މިކަމަށް އިޝާރާތްކުރައްވައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ((وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاءُ ۚ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَن نَّشَاءُ ۖ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ)) "އެފަދައިން އެކަލޭގެފާނު ބޭނުންފުޅު ތަނެއްގައި ހުންނެވޭނެގޮތުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނު (މިޞްރުގެ) ބިމުގައި ބާރުވެރި ކުރެއްވީމެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ބަޔަކަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރަޙްމަތް ލައްވަމެވެ. އަދި އިޙްސާންތެރިންގެ ދަރުމަ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ގެއްލެނި ނުކުރައްވާހުށީމެވެ." ޔޫސުފްގެފާނު އަޅެއްގެގޮތުގައި މިޞްރަށް ގެނެވި، ނުބައިވެގެންވާ ތުހުމަތެއްގައި ޖަލަށްލެވި، އަމިއްލަ ޢާއިލާއާއި ރަށުން ބޭރުގައި ބީރައްޓެހި ރަށެއްގައި ނިކަމެތިކޮށް ވަނިކޮށް މާތް ﷲ އެކަލޭގެފާނުގެ ޙާލުކޮޅު ބަދަލުކުރައްވައި މިނިވަންކަމާއި ޢިއްޒަތާއި އާރާއިބާރު ދެއްވިއެވެ. މިއީ؛ މާތް ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ހެވަށް އެދޭ ބަޔަކަށްވާ މަތިވެރި ފިލާވަޅެކެވެ. ބިމުގެ އެންމެހާ ބާރުވެރިކަމެއް ވަނީ މާތް ﷲއަށް ކަމާއި، އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގެންނެވި އަޅަކު ބާރުވެރިކުރައްވާނެކަމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ﷲ ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވެވި ހެޔޮ ކަންކަމުގެ ތެރެއިން އަނެއް ކަމަކީ އެކަލޭގެފާނު ބާރުވެރިކުރެއްވުމެވެ.

ޔޫސުފްގެފާނުގެ އަޚުން މިޞްރަށް

މާތް ﷲ ޔޫސުފްގެފާނަށް ދެއްވި އަނެއްކަމަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޢާއިލާއާ ބައްދަލުވެވަޑައިގެންނެވުމެވެ. ރަސްގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގެންނެވި ހުވަފެންފުޅުގެ ތަޢުބީރުގައިވިގޮތަށް، ފާގަތި 7 އަހަރު ކުރިމަތި ވެއްޖެއެވެ. ދަނޑުތައް ތިޔާގިވެ، ގޮވާންތައް އިތުރުވާން ފެށިއެވެ. ކުރިއަށް ދެން އޮތީ އިންތިހާއަށް ތަދުމަޑުކަން ބޮޑު އަހަރުތަކެއް ކަމެއް ގިނަ ރަށްރަށުގެ މީހުންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެހެންކަމުން، ފަހަށް ރައްކާކުރުމަށްޓަކައި މާބޮޑު މަސައްކަތްތަކެއް ނުކުރެއެވެ. އަދި އިޤްޞާދުކުރުމާމެދު ޚިޔާލެއް ފިކުރެއް ނެތެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ޔޫސުފް ޢަލައިހިއްސަލާމްގެ ބެލެހެއްޓެވުމުގެ ދަށުން މިޞްރުގައި ރަނގަޅު ފިޔަވަޅުތަކެއް އައީ އަޅަމުންނެވެ. ގޮވާންކޮށް، ގިނަދުވަހު ހަލާކުނުވެ ބެހެއްޓުމަށްޓަކައި ގޮވާންތައް ވީހާވެސް ގިނަދުވަހެއް ވަންދެން ކުރާގަނޑުގައި ބެހެއްޓުމަށް އެންގެވިއެވެ. އަދި ގޮވާންތައް ކިތަންމެ ތަނަވަސްވެ، ގިނަވެފައި ވީނަމަވެސް އިސްރާފު ކުޑަކޮށް، ކެއުމަށް މަދު މިންވަރެއް މެނުވީ ބޭނުން ނުކުރުމަށް އެންގެވިއެވެ. މި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކާއެކު ތިޔާގިކަމުގެ 7 އަހަރު ނިމިއްޖެއެވެ. އެއާއެކު، ތަދުމަޑުކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެންވި 7 އަހަރު ފެށިއްޖެއެވެ.

ޔޫސުފްގެފާނުގެ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން މިޞްރުގެ މީހުންނަށް މި 7 އަހަރު މާބޮޑު ތަދުމަޑުކަމަކާ ކުރިމަތިލާކަށް ނުޖެހުނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިޞްރާ ކައިރި ހިސާބުތަކުގެ ރަށްތަކުގެ އަހުލުވެރިންނަކަށް މި ތަދުމަޑުކަމުގެ އަހަރުތަކުގައި މާ ގިނަދުވަހަކު ކެތެއް ނުކުރެވުނެވެ. ވާރޭ ނުވެހުމުގެ ސަބަބުން ދަނޑުފަނގުތައް ހަލާކުވެ ނެތި ދިޔައެވެ. ރައްކާކޮށްފައިވާ މަދު ކާއެތިކޮޅަކުން މާ ގިނަދުވަހަކަށް ނުފުދުނެވެ. ކައިރި ރަށްތަކުގައި ކާނެ އެއްޗެއް ހުރިތޯ ބެލުމަށް ދަތުރުތައް ކުރަން ފެށުނެވެ. މިގޮތުން، މިޞްރުގައި ކާ އެއްޗެހި ހުރިކަމުގެ ޚަބަރުތައް ރަށްތަކުގެ އަހުލުވެރިންނާ ހަމައަށް ފޯރައި، ޤާފިލާތަކުގެ އަމާޒަކަށް މިޞްރުވެގެން ދިޔައެވެ.

ޔޫސުފްގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު ޔަޢުޤޫބުގެފާނު އުޅުއްވަމުން ގެންދެވި ރަށަށްވެސް ތަދުމަޑުކަމުގެ އަސަރުކުރަމުންދިޔައެވެ. އެ ރަށުގައި ތިބި ޔޫސުފްގެފާނުގެ އަޚުންތައް ކާބޯތަކެތި ހޯއްދެވުމަށްޓަކައި މިޞްރަށް ދަތުރުކުރެއްވިއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ((وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنكِرُونَ)) "އަދި ޔޫސުފްގެފާނުގެ އަޚުން (މިޞްރަށް) އަތުވެއްޖެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އެބައިމީހުން ވަދެއްޖެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް އެބައިމީހުން އެނގިވަޑައިގަތެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންނަކަށް އެކަލޭގެފާނަކީ ކާކުކަމެއް ނޭނގެތެވެ." އެބަހީ؛ ޔޫސުފްގެފާނުގެ އަޚުންތައް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އައުމުން، ޔޫސުފްގެފާނަށް އެބައިމީހުން ފެނިވަޑައިގަތުމާއެކު އެއީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންކަން އެކަލޭގެފާނަށް އެނގިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެބައިމީހުންނަކަށް އެއީ އެބައިމީހުންގެ އަޚް ޔޫސުފްގެފާނުކަމެއް ނޭނގެއެވެ. ޔޫސުފްގެފާނު އެ ވަޅުން ސަލާމަތްވެވަޑައިގެން، މިޞްރުގެ ވެރިއެއްގެ ގޮތަށް ހުންނަވައިފާނެކަމަކަށް އެބައިމީހުންނަށް ކުޑަކޮށްވެސް ޚިޔާލުކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ.

ޔޫސުފްގެފާނަކީ ޙިކުމަތްތެރި ބޭކަލެއްކަމުން، ކެތްތެރިވެވަޑައިގެން ހުންނެވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތްތަވައި، އެބައިމީހުންގެ ޙާލުކޮޅާއި، ޔަޢްޤޫބުގެފާނުގެ ޙާލުކޮޅަކީ ކޮބައިތޯ އޮޅުން ފިލުއްވިއެވެ. އެބައިމީހުން ފުރުމަށްޓަކައި ތައްޔާރުކުރަންޖެހޭ ހުރިހާ ކަމެއް ޔޫސުފްގެފާނު ކޮށްދެއްވައި، ސަވާރީ ތައްޔާރުކޮށްދެއްވިއެވެ. އަދި އެ ކާބޯތަކެއްޗާއި ދެއްވި ޚިދުމަތުގެ އުޖޫރަ ދިނުމަށް އެބައިމީހުން އުޅުނުހިނދު، ޔޫސުފްގެފާނު އެ ޤަބޫލުނުކުރެއްވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެބައިމީހުން ދަތުރަށް ފުރުމުގެ އެންމެހާކަމެއް ނިމުނުހިނދު، ޔޫސުފްގެފާނު އެބައިމީހުންކުރެ އުނދަގޫ ބޮޑުކަމަކަށް އެދިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ((وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَّكُم مِّنْ أَبِيكُمْ)) "އެބައިމީހުން ބޭނުންވެގެން އައި ސާމާނު ތައްޔާރުކޮށްދެއްވިހިނދު، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (ތިޔަބައިމީހުން ދޫކޮށްފައި އައި) ތިޔަބައިމީހުންނާ އެއްބަފާ އަޚް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ގެންނާށެވެ!" އެބައިމީހުންނަށް މިއީ އުނދަގޫކަމެއް ކަމުގައިވާނެކަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާތީ، މިކަމާމެދު ފަރުވާކުޑަނުކުރުމަށް އިންޒާރުދެއްވުމުގެ ގޮތުން ޔޫސުފްގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ((أَلَا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَا خَيْرُ الْمُنزِلِينَ * فَإِن لَّمْ تَأْتُونِي بِهِ  فَلَا كَيْلَ لَكُمْ عِندِي وَلَا تَقْرَبُونِ)) "ތިމަންކަލޭގެފާނު ހަމަޔަށް މިނެދެއްވާކަމާއި، ތިމަންކަލޭގެފާނީ، އެންމެހެޔޮގޮތުގައި މެހުމާނުންނަށް ކަމޭހިތާ މީހަކުކަން ތިޔަބައިމީހުން ނުދެކެމުހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އޭނާ ނުގެނައިނަމަ، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް މިނެދިނުމެއް ނެތެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން، ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ނާންނާށެވެ!" ޔޫސުފްގެފާނުގެ މި ބަސްފުޅުތަކާއެކު އެ އަޚުންތައް ދެންނެވިއެވެ. ((قَالُوا سَنُرَاوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَاعِلُونَ)) "އެބައިމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އޭނާގެ ބައްޕާ އަރިހުން އޭނާ ގެނެވޭތޯ ތިމަންމެން ގަދަމަސައްކަތް ކުރާނަމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެން (އެކަން) ކުރާހުށީމުއެވެ."

ޔޫސުފްގެފާނުގެ އަޚުންތައް ދަތުރަށް ތައްޔާރުވިހިނދު، އެކަލޭގެފާނު ޙިކުމަތްތެރި ސިއްރު ރޭއްވެވުމެއް ރޭއްވެވިއެވެ. ((وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انقَلَبُوا إِلَىٰ أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ)) "އެކަލޭގެފާނު ގެންގުޅުއްވާ ކުދިންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެބައިމީހުން (އަގަކަށް) ގެނައި މުދާ، އެބައިމީހުންގެ ތަކެތީގެ ތެރެޔަށްލާށެވެ! (އެއީ) އެބައިމީހުންގެ އަހުލުންގެ ގާތަށް އެނބުރިދާހިނދު، އެކަން އެބައިމީހުންނަށް އެނގުމަށްޓަކައެވެ. (އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް) އެބައިމީހުން އެނބުރި އާދޭތޯއެވެ." ޔޫސުފްގެފާނު މިގޮތަށް ކަންތައްތައް މި ކުރެއްވި ޙިކުމަތަކީ؛ އެބައިމީހުންގެ އަހުލުންގެ ގާތަށް ދިޔުމަށްފަހު އުފާވެރިކަމެއް ގެނެސްދެއްވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި ޔޫސުފްގެފާނުގެ މަތިން އެބައިމީހުން ހަނދުމަކޮށްދޭނެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ ދީލަތިކަމުގެ ސަބަބުން ކިތަންމެ ދަތިޙާލެއްގައި އެބައިމީހުންވީނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް އެނބުރި އައުމަށް ބާރުއަޅާކަމެއްގެ ގޮތުގައި ހެއްދެވުމުގެ ގޮތުންނެވެ.

އެތައް އަހަރުތަކަކަށްފަހު، ޔޫސުފުގެފާނުގެ އަޚުން އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުވި ފުރަތަމަ ބައްދަލުވުން ނިންމާލުމަށްފަހުގައި  އެނބުރި ރަށަށް ދިޔައެވެ. ފުރައިގެންދިޔައިރުވެސް އެބައިމީހުންނަށް އެއީ ޔޫސުފްގެފާނުކަމެއް ނޭނގެއެވެ. އެބައިމީހުންގޮސް ބައްޕާފުޅު ޔަޢުޤޫބުގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. "ބައްޕާއެވެ. ތިމަންމެންނާ އެކުގައި ތިމަންމެންގެ އަޚް ނުފޮނުވާ ކަމުގައި ވަނީނަމަ ތިމަންމެނަށް މިނެދިނުން މަނާވެއްޖެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންމެންނާ އެކީގަ އެ އަޚް ފޮނުވާދޭށެވެ. ތިމަންމެންނަކީ އެނާގެ މައްޗަށް ރައްކާތެރިވާ މީހެއްގެ ގޮތުގައިވާނަމެވެ." އެހިނދު ޔަޢުޤޫބް ޢަލައިޙިއްސަލާމް އެބައިމީހުން ޔޫސުފްގެފާނާމެދު ކަންތައް ހިނގާފައިވާގޮތް ހަނދާންކޮށް ދެއްވައި ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން އެ އަޚާގެ މައްޗަށްވެސް އަމާނާތްތެރިވާނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރީގެ އަޚްގެ މައްޗަށް އަމާނާތްތެރިވިގޮތަށް ހެއްޔެވެ؟"

އޭގެފަހުގައި އެބައިމީހުން މިޞްރުން ގެނައި މުދާތައް ހުޅުވާލިއިރު ލިބުނީ ޙައިރާންކަމެކެވެ. އަދި ފެނުނީ އެ އަޚް އެބައިމީހުންނާއެކު ގެންދިޔުމަށް އިތުރަށް ބައްޕާފުޅަށް ހުށައަޅާނެ ޙުއްޖަތެކެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ((وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ ۖ قَالُوا يَا أَبَانَا مَا نَبْغِي ۖ هَٰذِهِ بِضَاعَتُنَا رُدَّتْ إِلَيْنَا ۖ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ۖ ذَٰلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ)) "އަދި އެބައިމީހުންގެ ސާމާނު އެބައިމީހުން ހުޅުވިހިނދު، އެބައިމީހުންގެ މުދާ (އޭގެތެރޭގައި) އެބައިމީހުންނަށް ރައްދުކުރެވިފައިވަނިކޮށް ފެނިފައި، އެބައިމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އޭ އަހުރެމެންގެ ބައްޕާއެވެ! (މިއަށްވުރެމޮޅަށް) ތިމަންމެން އެދޭނީ ކޮންކަމެއްހެއްޔެވެ؟ މިހިރީ ތިމަންމެންގެ މުދާ ތިމަންމެންނަށް ރައްދުކުރެވިފައެވެ. އަދި ތިމަންމެންގެ އަހުލުންނަށް (އިތުރަށް) ކާބޯތަކެތި ގެނެސްދީ، އަދި ތިމަންމެންގެ ކޮއްކޮ ރައްކާތެރި ކުރާހުށީމުއެވެ. އަދި ޖަމަލަކަށް އެރުވޭތަކެތި އިތުރުކުރާނީއެވެ. އެއީ މިނެދެވޭ މަދު އެތިކޮޅެކެވެ." އެބައިމީހުންގެ އާދޭސްތަކުގެ ވާހަކަތައް އައްސަވާފައި ޔަޢްޤޫބް ޢަލައިޙިއްސަލާމް ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ވަރުގަދަވެގެންވާ އަހުދެއް ހިފުމަށްފަހުގައި ނޫނިއްޔާ ތިމަން ތިޔަބައިމީހުންނާ އެކީގައި އެއަޚާ  ނުފޮނުވާ ހުށީމެވެ."

އެބައިމީހުންގެ އެއްބަފާ އަދި ޔޫސުފްގެފާނުގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ އަޚާއަށް (ބުންޔާމީނަށް) ރަނގަޅަށް ހެޔޮކޮށް ކަންތައް ކުރާނެކަމާއި އޭނައަށް ރައްކާތެރިވާނެކަމަށް ވަޢުދުވުމުން އެބައިމީހުންނާ އެކީގައި ފޮނުއްވުމަށް ޔަޢުޤޫބުގެފާނު އެއްބަސްވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. (ނުނިމޭ)